ปัญหาข้อจำกัดอำนาจศาลปกครองในคดีภาษีอากร

Abstract

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาปัญหา ข้อขัดแย้งเชิงปฏิบัติ และข้อจำกัดอำนาจในการตรวจสอบคำสั่งทางปกครองและมาตรการบังคับทางปกครองในคดีภาษีอากร 2) ศึกษาแนวคิด ทฤษฎีเกี่ยวกับเขตอำนาจศาลในคดีภาษีอากรและคดีปกครองของประเทศไทยและต่างประเทศ 3) เสนอแนวทางการตีความมาตรา 9 วรรคสอง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 ที่สอดคล้องกับหลักนิติรัฐและการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพด้วยการศึกษาค้นคว้าข้อมูลจากหนังสือ ตำรา บทความวิชาการ งานวิจัย และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ แล้วนำข้อมูลมาวิเคราะห์ สังเคราะห์และใช้วิธีเรียบเรียงแบบพรรณนาความเพื่อให้ได้แนวทาง การตีความมาตรา 9 วรรคสอง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 ผลการศึกษาพบว่า 1) ข้อจำกัดด้านเขตอำนาจของศาลปกครองในการพิจารณาคดีภาษีอากร ส่งผลให้เกิดความไม่ชัดเจนในการกำหนดศาลที่มีอำนาจพิจารณาคดี ทำให้ประชาชนยื่นฟ้องผิดศาล ต้องเสียค่าธรรมเนียมในการดำเนินคดีซ้ำ และสูญเสียเวลาในการยื่นฟ้องใหม่ นอกจากนี้ การที่ศาลภาษีอากรมีบทบาทมุ่งเน้นการวินิจฉัยข้อพิพาทด้านภาษีเป็นหลัก มากกว่าการตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการใช้อำนาจทางปกครองของรัฐ ส่งผลให้ การตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐขาดประสิทธิภาพ และก่อให้เกิดความล่าช้าในการดำเนินคดี ตลอดจนกระทบต่อการเข้าถึงความยุติธรรมของประชาชน 2) ประเทศไทย คดีภาษีอากรที่มีลักษณะคดีเข้าองค์ประกอบเป็นคดีปกครอง อยู่ในอำนาจศาลภาษีอากรกลาง ตามมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ. 2528 และพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 มาตรา 9 วรรคสอง (3) บัญญัติให้อยู่ในอำนาจศาลภาษีอากร มิให้อยู่ในอำนาจศาลปกครองที่จะพิจารณาพิพากษาคดีเหล่านั้น ซึ่งต่างจากสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีที่กำหนดให้ข้อพิพาทระหว่างผู้เสียภาษีกับหน่วยงานจัดเก็บภาษีของรัฐ ไม่ว่าจะเกี่ยวกับคำสั่งทางปกครองหรือการใช้อำนาจตามกฎหมายภาษีอากร อยู่ในเขตอำนาจของศาลภาษีอากรตามมาตรา 33 แห่งกฎหมายจัดตั้งศาลภาษีอากร โดยถือว่าคดีภาษีอากรเป็นคดีปกครองโดยแท้ ขณะที่สาธารณรัฐฝรั่งเศสกำหนดให้คดีภาษีอากรซึ่งเกิดจากการใช้อำนาจทางปกครองของรัฐเป็นคดีปกครองเช่นเดียวกัน และกำหนดเขตอำนาจศาลตามประเภทของภาษี โดยศาลปกครองมีอำนาจพิจารณาคดีเกี่ยวกับภาษีทางตรง ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีทางตรงประเภทอื่น ส่งผลให้การแบ่งเขตอำนาจศาลมีความชัดเจนและเอื้อต่อการคุ้มครองสิทธิของผู้เสียภาษี 3) ผู้ศึกษาจึงเสนอให้แก้ไขมาตรา 9 วรรคสอง (3) เพื่อกำหนดหลักเกณฑ์การแบ่งเขตอำนาจศาลให้ชัดเจน โดยกำหนดว่าคดีที่มีการใช้อำนาจทางปกครองเป็นประเด็นหลัก แม้เกี่ยวข้องกับภาษีอากร ควรอยู่ในอำนาจของศาลปกครอง พร้อมทั้งบัญญัติให้ศาลสามารถโอนคดีไปยังศาลที่มีอำนาจได้โดยไม่ต้องเริ่มกระบวนพิจารณาใหม่ และจัดตั้งกลไกความร่วมมือระหว่างศาลปกครองกับศาลภาษีอากรเพื่อกำหนดแนวปฏิบัติในการตีความเขตอำนาจศาลและพัฒนาระบบโอนสำนวนอิเล็กทรอนิกส์