สถานะทางกฎหมายและขอบเขตอำนาจในการตรวจสอบข้อเท็จจริงเบื้องต้นของเจ้าหน้าที่คดีพิเศษ

Abstract

การค้นคว้าอิสระนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานะทางกฎหมายของพนักงานสอบสวนคดีพิเศษและเจ้าหน้าที่คดีพิเศษในการตรวจสอบข้อเท็จจริงเบื้องต้น 2) ศึกษาเปรียบเทียบอำนาจการตรวจสอบข้อเท็จจริงตามกฎหมายของประเทศญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา และประเทศไทย 3) เสนอแนะแนวทางในการแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้อง สำหรับรองรับสถานะและขอบเขตอำนาจในการตรวจสอบข้อเท็จจริงเบื้องต้นของพนักงานสอบสวนคดีพิเศษและเจ้าหน้าที่คดีพิเศษ เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ โดยรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลจากตัวบทกฎหมาย ระเบียบ ตำรา ทฤษฎี งานวิจัย นำมาวิเคราะห์โดยการอธิบายเชิงพรรณนาเพื่อให้ได้ผลการวิจัยที่เป็นรูปธรรมนำไปสู่การเสนอแนะแนวทางในการแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้อง สำหรับรองรับสถานะและขอบเขตอำนาจในการตรวจสอบข้อเท็จจริงเบื้องต้นของพนักงานสอบสวนคดีพิเศษและเจ้าหน้าที่คดีพิเศษ ผลการศึกษาพบว่า 1) การตรวจสอบข้อเท็จจริงก่อนมีคำสั่งให้เป็นคดีพิเศษยังประสบปัญหาและอุปสรรคสำคัญ 2 ประการ ได้แก่ (1) ด้านอำนาจตามกฎหมาย เนื่องจากการรวบรวมพยานหลักฐานนั้นอาศัยเพียงการขอความร่วมมือ ซึ่งไม่มีสภาพบังคับตามกฎหมาย และ (2) ด้านความชัดเจนของอำนาจตามกฎหมายส่งผลกระทบต่อการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่และประชาชน เนื่องจากขาดความชัดเจนเกี่ยวกับขอบเขตหน้าที่ และระดับความร่วมมือที่ประชาชนพึงให้แก่เจ้าหน้าที่ 2) อำนาจการตรวจสอบข้อเท็จจริงตามกฎหมายของประเทศญี่ปุ่นบัญญัติรับรองอำนาจการสืบสวนของพนักงานอัยการไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ขณะที่สหรัฐอเมริกากำหนดลำดับขั้นและแนวทางการใช้อำนาจไว้ในแนวทางปฏิบัติของอัยการสูงสุด สำหรับประเทศไทย การตรวจสอบข้อเท็จจริงในคดีพิเศษยังขาดความชัดเจนเกี่ยวกับขอบเขตอำนาจตามกฎหมาย ส่งผลกระทบต่อการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่และประชาชน โดยเฉพาะความไม่ชัดเจนเกี่ยวกับขอบเขตหน้าที่และระดับความร่วมมือที่ประชาชนต้องให้แก่เจ้าหน้าที่ 3) ผู้ศึกษาเสนอแนะแนวทางการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติการสอบสวนคดีพิเศษ พ.ศ. 2547 เพื่อรองรับสถานะและขอบเขตอำนาจในการตรวจสอบข้อเท็จจริงเบื้องต้นของพนักงานสอบสวนคดีพิเศษและเจ้าหน้าที่คดีพิเศษ โดยเสนอให้เพิ่มเติมวรรคท้ายในมาตรา 23/1 เพื่อรับรองอำนาจดังกล่าวภายใต้เงื่อนไขการควบคุม ได้แก่ การมีคำสั่งจาก ผู้มีอำนาจ การแจ้งสิทธิปฏิเสธแก่ผู้เกี่ยวข้อง การห้ามใช้มาตรการบังคับ และการกำหนดกรอบระยะเวลาการปฏิบัติงาน รวมทั้งเพิ่มเติมวรรคท้ายในมาตรา 23 เพื่อกำหนดให้บุคคลดังกล่าวมีสถานะเป็นพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเฉพาะในการปฏิบัติหน้าที่ดังกล่าว นอกจากนี้ เสนอแนะให้จัดทำคู่มือมาตรฐานการปฏิบัติงานและบันทึกข้อตกลงความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐและเอกชนที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การตรวจสอบข้อเท็จจริงเบื้องต้นมีแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนและเป็นมาตรฐานเดียวกัน