ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับบทบาท คุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของสารวัตรกำนัน ตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พระพุทธศักราช 2457

Abstract

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาช่องว่างทางกฎหมายในการกำหนดคุณสมบัติและลักษณะ ต้องห้ามของสารวัตรกำนันตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พระพุทธศักราช 2457 2) เสนอแนวทางการปรับปรุง กฎหมายเกี่ยวกับบทบาท คุณสมบัติและลักษณะต้องห้าม ให้สอดคล้องกับหลักธรรมาภิบาล และการบริหารจัดการบ้านเมืองที่ดี ด้วยวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพจากการศึกษาเอกสาร ได้แก่ กฎหมาย หนังสือ ตำรา บทความวิชาการ โดยนำข้อมูลมาวิเคราะห์และ อภิปรายผลในรูปแบบพรรณนาความ เพื่อเสนอแนะแนวทางการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายในการกำหนดบทบาท คุณสมบัติ และ ลักษณะต้องห้ามของสารวัตรกำนัน ผลการศึกษาพบว่า 1) แนวคิดเกี่ยวกับรูปแบบการปกครองท้องที่ของประเทศไทย ริเริ่มขึ้นจากระบบกำนันและผู้ใหญ่บ้าน ซึ่งดำรงอยู่มาอย่างยาวนานนับแต่ยุคสมัยสุโขทัยสืบต่อมาถึงยุคสมัยรัตนโกสินทร์ โดยกรณีของตำแหน่งสารวัตรกำนันนั้น ปรากฏขึ้นครั้งแรกในกฎหมายพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ รัตนโกสินทรศก 116 มาตรา 32 กำหนดชื่อเรียกว่า “สาระวัดตำบล” ภายหลังเมื่อมีการบังคับใช้พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พระพุทธศักราช 2457 มาตรา 44 กำหนดให้มีตำแหน่งผู้ช่วยเหลือกำนันเช่นกัน เรียกว่า “สารวัตรกำนัน” คือ ในตำบลหนึ่งให้มีสารวัตรสำหรับเป็นผู้ช่วยและรับใช้สอยของกํานัน 2 คน แต่กระนั้นกฎหมายยังมิได้บัญญัติกำหนดถึงบทบาท คุณสมบัติ ลักษณะต้องห้ามและหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้ดำรงตำแหน่งสารวัตรกำนันไว้แต่อย่างใด 2) จากการศึกษาเปรียบเทียบบทบาท คุณสมบัติ ลักษณะต้องห้าม และหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้ปกครองท้องที่ตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พุทธศักราช 2457 พบว่า กฎหมายได้กำหนดหลักเกณฑ์ดังกล่าว สำหรับกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน และผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านทั้งฝ่ายปกครองและฝ่ายรักษาความสงบไว้อย่างชัดเจน ผู้ศึกษาจึงเสนอให้นำแนวทางการกำหนดคุณสมบัติ ลักษณะต้องห้าม บทบาท และหน้าที่ของผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านทั้งสองประเภทมาใช้เป็นแนวทางในการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติดังกล่าว เพื่อให้มีความชัดเจนและเป็นมาตรฐานยิ่งขึ้น ดังนี้ (1) แก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 44 วรรคสอง เพื่อรับรองบทบาทของสารวัตรกำนันออกเป็นสองบทบาท ได้แก่ สารวัตรกำนัน ฝ่ายปกครองคนหนึ่ง และสารวัตรกำนันฝ่ายอาญาและรักษาความสงบเรียบร้อยคนหนึ่ง (2) ตรา “ประกาศกระทรวง มหาดไทย ว่าด้วยหน้าที่และความรับผิดชอบของสารวัตรกำนันฝ่ายปกครอง และสารวัตรกำนันฝ่ายอาญาและรักษาความสงบเรียบร้อย พ.ศ. ....” ขึ้นใช้บังคับ (3) แก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 44 วรรคสาม รับรองให้นำเอาคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของการดำรงตำแหน่งผู้ใหญ่บ้าน ตามมาตรา 12 รวมถึงวาระการดำรงตำแหน่งและการพ้นจากตำแหน่งของผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน ตามมาตรา 18 แห่งพระราชบัญญัติเดียวกันมาใช้บังคับกับกรณีของสารวัตรกำนัน โดยอนุโลม